Zarząd Związek Województw Rzeczypospolitej Polskiej przyjął 23 lutego 2026 r. stanowisko w sprawie projektu ustawy o zrównoważonym rozwoju miast (nr UPRO3 w wykazie prac legislacyjnych Rada Ministrów). Samorządy wskazują, że proponowane rozwiązania – zamiast wzmacniać spójność terytorialną – mogą prowadzić do pogłębienia dysproporcji rozwojowych między metropoliami a mniejszymi ośrodkami oraz naruszać obowiązujący system zarządzania rozwojem.

Zarząd ZWRP dostrzega potrzebę tworzenia narzędzi sprzyjających policentrycznemu rozwojowi kraju i lepszemu zarządzaniu obszarami funkcjonalnymi przekraczającymi granice administracyjne. Ich zdaniem projekt ustawy nie spełnia jednak tych celów, ponieważ przewiduje wsparcie jedynie dla zamkniętej listy największych miast o najwyższym potencjale. Takie podejście – jak argumentują – może systemowo wykluczyć inne samorządy znajdujące się w podobnej sytuacji społeczno-gospodarczej.

Zarzut tworzenia „nowego poziomu samorządu”

Najpoważniejsze wątpliwości regionów dotyczą koncepcji tzw. związków rozwojowych powoływanych przez rząd. W ocenie ZWRP nadanie im kompetencji zbliżonych do jednostek samorządu terytorialnego oznaczałoby w praktyce wprowadzenie nowego poziomu samorządu, co – jak wskazano – budzi zastrzeżenia konstytucyjne. Samorządowcy podkreślają, że wspólnota samorządowa powinna wynikać z woli mieszkańców wyrażonej w wyborach, a nie z decyzji administracyjnej rządu opartej na arbitralnie określonej liście miast.

Regiony zwracają także uwagę na możliwe naruszenie zasady równości wobec prawa poprzez ograniczenie dostępu do kluczowych instrumentów finansowania i koordynacji wyłącznie do wybranych ośrodków.

Obrona roli samorządu województwa

Znaczna część stanowiska dotyczy roli samorządów województw w systemie zarządzania rozwojem. Zarząd ZWRP podkreśla, że to właśnie poziom regionalny jest gwarantem równowagi terytorialnej i integracji polityk publicznych. Tymczasem projekt – zdaniem autorów – koncentruje się na relacji rząd–gmina, marginalizując kompetencje województw i wprowadzając ryzyko dualizmu w systemie planowania strategicznego.

Samorządy województw oczekują m.in.:

• obowiązku uzgadniania strategii ponadlokalnych ze strategiami rozwoju województw i planami zagospodarowania przestrzennego,

• wzmocnienia roli regionów w tworzeniu związków rozwojowych i delimitacji ich obszarów,

• jednoznacznego określenia kompetencji organów województwa w projektowanych przepisach.

Krytyce poddano również planowaną zmianę nazwy krajowej strategii rozwoju regionalnego na strategię rozwoju terytorialnego. Według ZWRP może to oznaczać odejście od modelu wieloszczeblowego zarządzania publicznego wypracowanego po reformie administracyjnej z 1998 r.

Wątpliwości finansowe

Zarząd Związku negatywnie ocenił także projektowany mechanizm finansowania związków rozwojowych. Wskazano, że jednakowy udział w podatku PIT dla wszystkich związków – niezależnie od zakresu realizowanych zadań – byłby nieefektywny i mógłby premiować podmioty o minimalnej aktywności. Regiony domagają się również gwarancji, że nowe rozwiązania nie odbędą się kosztem dochodów województw ani gmin spoza związków.

Apel o przebudowę projektu

ZWRP wyraził nadzieję, że rząd uwzględni zgłoszone uwagi i gruntownie przebuduje projekt ustawy, tak aby wzmocnić rolę samorządu województwa jako koordynatora procesów rozwojowych, a nie jedynie ich obserwatora.

Stanowisko Zarządu ZWRP trafiło m.in. do premiera Donald Tusk, Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Marcin Kierwińskiego oraz Minister Funduszy i Polityki Regionalnej Katarzyny Pełczyńskiej-Nałęcz.

Pełna treść stanowiska Zarządu Związku Województw RP: 

https://polskieregiony.pl/wp-content/uploads/2026/02/stanowisko-Zarzadu-ZWRP_-zrownowazony-rozwoj-miast.pdf