Nadwykonania za 2025 r. w jednostkach samorządów województw, projekty konsolidacyjne planowane w regionach, restrukturyzacja podmiotów leczniczych, dostępność do opieki długoterminowej oraz program poprawy efektywności energetycznej budynków szpitalnych były głównymi tematami posiedzenia Komisji ds. Ochrony Zdrowia Związku Województw Rzeczypospolitej Polskiej.

Posiedzenie odbyło się w Biurze ZWRP w Warszawie. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele samorządów województw odpowiedzialni za obszar ochrony zdrowia. W części obrad udział wzięli także przedstawiciele administracji rządowej oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Pierwszym punktem posiedzenia była analiza nadwykonań za 2025 r. w jednostkach samorządów województw. Podczas obrad przedstawiono zbiorcze dane przekazane przez regiony. Wskazano, że jakość zbieranych informacji jest coraz lepsza, choć nadal występują różnice w poziomie szczegółowości danych dotyczących spółek oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej.

Z przedstawionych informacji wynika, że ostateczna wartość nadwykonań za 2025 r. była znacznie niższa niż wynikało z szacunków po trzech kwartałach. Szacowana wartość nadwykonań, obliczona na podstawie danych za trzy kwartały, wynosiła ok. 4,83 mld zł. Dane za cały rok wykazały natomiast nadwykonania na poziomie ok. 2,24 mld zł. Jak wskazywano podczas posiedzenia, wpływ na tę różnicę mogły mieć m.in. aneksowanie umów, przesunięcia w rozliczeniach oraz przeksięgowanie części świadczeń.

W przypadku świadczeń limitowanych nadwykonania za cały 2025 r. wyniosły ok. 1,7 mld zł, a nielimitowanych ok. 448 mln zł. Zwrócono uwagę, że mimo spadku w stosunku do wcześniejszych szacunków problem nadwykonań nadal pozostaje istotny, zwłaszcza w kontekście stabilności finansowej szpitali i przewidywalności rozliczeń z Narodowym Funduszem Zdrowia.

W dyskusji podkreślano, że sytuacja różni się w zależności od rodzaju świadczeń i regionu. W ambulatoryjnej opiece specjalistycznej ostateczna wartość nadwykonań była znacznie niższa niż wcześniejsze szacunki. W lecznictwie szpitalnym po trzech kwartałach poziom nadwykonań w skali kraju wynosił ok. 10–11 proc., natomiast po całym roku spadł poniżej 5 proc. W programach lekowych, chemioterapii, rehabilitacji leczniczej oraz opiece długoterminowej nadal widoczne były jednak istotne różnice regionalne.

Szczególną uwagę poświęcono świadczeniom nielimitowanym, programom lekowym oraz psychiatrii, w tym psychiatrii sądowej i dziecięcej. Wskazywano, że świadczenia realizowane wobec pacjentów kierowanych decyzjami sądów nie powinny być traktowane w taki sam sposób jak świadczenia planowe, ponieważ mają inny charakter organizacyjny i prawny. Podkreślono również potrzebę dalszej analizy sytuacji w psychiatrii dziecięcej, gdzie w części regionów skala nadwykonań może wynikać zarówno z ograniczonego kontraktu, jak i realnie rosnących potrzeb zdrowotnych.

W podsumowaniu tej części obrad wskazano na potrzebę rozmów z Narodowym Funduszem Zdrowia w sprawie bardziej jednolitego i przewidywalnego sposobu finansowania świadczeń. Członkowie Komisji podkreślali, że nie chodzi o uprzywilejowanie jednostek samorządowych, ale o systemowe uporządkowanie zasad rozliczeń, tak aby leczenie pacjentów i planowanie działalności placówek odbywały się w stabilniejszych warunkach.

Drugim punktem posiedzenia były projekty konsolidacyjne planowane w regionach. Przedstawiciele województw omówili działania prowadzone w podmiotach leczniczych, wskazując zarówno na przykłady zakończonych lub zaawansowanych procesów, jak i na bariery formalne, społeczne, polityczne oraz finansowe.

W dyskusji zwracano uwagę, że konsolidacja może oznaczać nie tylko formalne łączenie szpitali, ale również porządkowanie struktury oddziałów, wspólne zakupy, wspólne zarządzanie wybranymi usługami, konsolidację kontraktów czy tworzenie rozwiązań o charakterze konsorcyjnym. Podkreślano, że w wielu regionach największym wyzwaniem pozostaje niedobór kadr medycznych, konkurencja o specjalistów oraz rosnące koszty wynagrodzeń.

Członkowie komisji wskazywali, że procesy konsolidacyjne wymagają dużej determinacji oraz stabilnego wsparcia prawnego i finansowego. Omawiano m.in. doświadczenia województwa śląskiego, gdzie analizowane są połączenia podmiotów i ograniczanie dublujących się oddziałów; województwa mazowieckiego, gdzie problemem jest przede wszystkim rozmieszczenie specjalistów; województwa kujawsko-pomorskiego, które przeprowadziło konsolidacje w poprzednich latach; województwa podkarpackiego, gdzie wcześniejsze procesy połączeń wiązały się z wysokimi kosztami i zadłużeniem szpitali; województwa lubuskiego, gdzie rozważane jest połączenie szpitala w Sulechowie z większą jednostką w Zielonej Górze; oraz województwa zachodniopomorskiego, gdzie kilka jednostek objętych jest obecnie procesami konsolidacyjnymi.

Wskazywano również na doświadczenia województw lubelskiego, świętokrzyskiego i opolskiego. W części regionów konsolidacja została przeprowadzona już wcześniej, w innych rozważane są rozwiązania dotyczące wybranych jednostek, np. szpitali pulmonologicznych, psychiatrycznych, onkologicznych czy podmiotów funkcjonujących w formule spółek. Zwrócono uwagę, że szczególne trudności pojawiają się przy łączeniu podmiotów prowadzonych przez różnych właścicieli oraz przy jednostkach, które korzystały ze środków unijnych i są objęte okresami trwałości projektów.

Członkowie Komisji ocenili, że system zachęt finansowych może wspierać procesy konsolidacyjne, ale nie rozwiąże wszystkich problemów. Wskazywano, że część barier ma charakter prawny i organizacyjny, a część wynika z obaw społecznych, stanowiska związków zawodowych lub lokalnych uwarunkowań politycznych. Podkreślano także, że w wielu przypadkach konsolidacja nie powinna prowadzić do ograniczenia dostępności świadczeń, lecz do ich lepszego uporządkowania i stabilniejszego finansowania.

Trzecim tematem była możliwość zaangażowania Komisji w kwestie restrukturyzacyjne jednostek ochrony zdrowia. W dyskusji wskazano, że samorządy województw, jako organy tworzące i właścicielskie wielu placówek, mają praktyczną wiedzę o problemach systemu. Z tego względu Komisja może odgrywać ważną rolę w identyfikowaniu barier, formułowaniu wniosków oraz przedstawianiu stanowisk wobec Ministerstwa Zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia.

Za jeden z kluczowych problemów uznano brak wystarczająco precyzyjnych danych dotyczących map potrzeb zdrowotnych oraz przyszłej organizacji wybranych zakresów świadczeń. Przedstawiciele regionów wskazywali, że bez jasnych informacji trudno podejmować decyzje o utrzymywaniu, przekształcaniu lub łączeniu oddziałów. Zwracano też uwagę na konieczność porządkowania wynagrodzeń i zasad organizacji pracy personelu medycznego, w szczególności w szpitalach.

Podczas obrad wskazano, że roszczenia płacowe, koszty obsługi zadłużenia, konieczność tworzenia rezerw oraz niepewność rozliczeń z płatnikiem znacząco obciążają sytuację finansową placówek. W ocenie uczestników posiedzenia bez rozwiązań systemowych na poziomie centralnym nawet dobrze przygotowane programy naprawcze mogą nie przynieść trwałego efektu. Zaproponowano przygotowanie materiału identyfikującego najważniejsze problemy zgłaszane przez regiony oraz rozważenie opracowania projektu wspólnego stanowiska Komisji.

Kolejnym punktem była dostępność do opieki długoterminowej. W tej części obrad podkreślono, że zapotrzebowanie na opiekę nad osobami niesamodzielnymi będzie rosło wraz ze starzeniem się społeczeństwa. Wskazywano, że granica między systemem ochrony zdrowia, pomocą społeczną i opieką długoterminową jest w praktyce płynna, a pacjenci często trafiają do placówek nie w pełni odpowiadających ich rzeczywistym potrzebom.

Zwrócono uwagę na zróżnicowanie regionalne w dostępie do zakładów opiekuńczo-leczniczych, zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych, hospicjów, opieki paliatywnej oraz całodobowych form pomocy społecznej. Wskazywano, że w niektórych regionach dostępność świadczeń wzrosła, ale nadal istnieją poważne deficyty, szczególnie w stacjonarnej opiece długoterminowej.

Przedstawiciele województw podkreślali, że brak miejsc w opiece długoterminowej wpływa również na funkcjonowanie szpitali i szpitalnych oddziałów ratunkowych. Pacjenci, którzy powinni być kierowani do form opieki długoterminowej, często pozostają w szpitalach, co ogranicza dostępność łóżek dla osób wymagających leczenia ostrego. W dyskusji pojawił się także wątek środków z Krajowego Planu Odbudowy przeznaczonych na tworzenie nowych miejsc, głównie w jednostkach powiatowych. Uczestnicy zwracali uwagę na potrzebę zapewnienia ciągłości finansowania po zakończeniu okresu wsparcia.

Komisja wskazała także na konieczność wzmacniania profilaktyki i edukacji zdrowotnej. Podkreślano, że regiony powinny angażować się w działania, które pozwolą mieszkańcom wchodzić w okres starości w możliwie najlepszym stanie zdrowia. W ocenie uczestników posiedzenia opieka długoterminowa wymaga lepszej koordynacji między resortami zdrowia i polityki społecznej oraz bardziej stabilnego modelu finansowania.

Ostatnim merytorycznym punktem posiedzenia był program Funduszu Modernizacyjnego dotyczący poprawy efektywności energetycznej budynków szpitalnych. Założenia programu przedstawiła Katarzyna Jastrzemska, dyrektor Departamentu Efektywności Energetycznej NFOŚiGW.

W trakcie dyskusji przypomniano, że ZWRP zwracał uwagę na potrzebę umożliwienia bezpośredniego aplikowania o środki przez jednostki ochrony zdrowia, w tym SPZOZ-y i spółki szpitalne. Przedstawicielka NFOŚiGW wyjaśniła jednak, że w obecnym modelu beneficjentem formalnym programu ma być jednostka samorządu terytorialnego, która utworzyła lub nadzoruje dany szpital.

Program ma budżet w wysokości 1 mld zł i jest skierowany przede wszystkim na termomodernizację szpitali. Jak wyjaśniono, szpitale pierwszego stopnia będą mogły korzystać z klasycznej formy dotacyjnej, natomiast szpitale powyżej pierwszego stopnia również otrzymają dotację, ale projekty mają być realizowane w formule ESCO/EPC. Oznacza to zaangażowanie podmiotu, który przeprowadzi modernizację, będzie zarządzał energią w budynku i zagwarantuje określony poziom oszczędności.

Podkreślono, że program jest skierowany do szpitali, a nie do wszystkich podmiotów leczniczych. Możliwe będzie jednak objęcie projektem mniejszych podmiotów znajdujących się na terenie szpitala, jeżeli zasadnicza część powierzchni budynku ma charakter szpitalny. Aby ułatwić samorządom i placówkom przygotowanie inwestycji w formule ESCO/EPC, przewidziano wsparcie zewnętrznego doradcy technicznego, który pomoże m.in. w przygotowaniu postępowań przetargowych.

NFOŚiGW wyjaśnił, że wybór samorządu jako beneficjenta formalnego wynika przede wszystkim z procedur oceny finansowej. W przypadku jednostek samorządu terytorialnego ocena jest prostsza i szybsza, natomiast bezpośrednie aplikowanie przez SPZOZ-y lub spółki wymagałoby pełnej analizy płynności finansowej, bilansów, rachunków zysków i strat oraz przepływów pieniężnych. Mogłoby to znacząco wydłużyć cały proces.

W sprawach różnych członkowie Komisji wskazali na potrzebę kontynuowania rozmów z Ministerstwem Zdrowia, Narodowym Funduszem Zdrowia oraz innymi instytucjami odpowiedzialnymi za finansowanie i organizację systemu ochrony zdrowia. Podkreślono, że samorządy województw oczekują rozwiązań systemowych, które poprawią stabilność finansową placówek, uporządkują kwestie wynagrodzeń i pracy personelu oraz pozwolą lepiej planować sieć świadczeń w regionach.

Komisja zapowiedziała dalsze prace nad wnioskami wynikającymi z posiedzenia. Wśród najważniejszych tematów wskazano potrzebę rozmów z NFZ o nadwykonaniach, przygotowanie materiału dotyczącego restrukturyzacji i konsolidacji jednostek ochrony zdrowia, monitorowanie dostępności opieki długoterminowej oraz dalszą analizę możliwości korzystania przez szpitale z programu poprawy efektywności energetycznej budynków.