Zarząd Związku Województw Rzeczypospolitej Polskiej przyjął 26 marca 2026 roku stanowisko, w którym stanowczo domaga się uwzględnienia samorządów województw w podziale rezerwy na uzupełnienie dochodów jednostek samorządu terytorialnego. Chodzi o środki przewidziane w ustawie o dochodach JST, które – zdaniem przedstawicieli regionów – powinny obejmować wszystkie szczeble samorządu, bez wyjątku.

Według Zarządu ZWRP obecny mechanizm podziału rezerwy pomija województwa, mimo że – jak wskazano w analizach – aż 14 z nich odnotowało znaczący spadek dochodów. Łączny ubytek w 2026 roku, w porównaniu do roku poprzedniego, wynosi 681,4 mln zł i obejmuje wpływy z PIT, CIT oraz subwencji ogólnej.

Spór o zasadę solidarności

Propozycja uwzględnienia województw w podziale środków została odrzucona podczas prac w Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego przez przedstawicieli innych szczebli samorządu. Uzasadniano to zasadą solidarności.

Zarząd ZWRP nie zgadza się z taką interpretacją. W przyjętym stanowisku podkreślono, że solidarność nie może być wykorzystywana jako argument do wykluczania jakiejkolwiek grupy jednostek samorządowych z mechanizmów wyrównawczych. Zdaniem autorów dokumentu jest to podejście „instrumentalne” i sprzeczne z ideą wyrównywania rzeczywistych nierówności dochodowych.

Zarzut naruszenia zasad konstytucyjnych

Przedstawiciele województw wskazują, że wykluczenie ich z podziału rezerwy narusza fundamentalne zasady systemu finansów publicznych, w tym zasadę adekwatności środków do zakresu zadań wynikającą z Konstytucji RP. Podkreślają również, że prowadzi to do nieuzasadnionego różnicowania sytuacji finansowej samorządów.

W stanowisku zaznaczono, że argument o rzekomo „nadmiernych” środkach finansowych województw nie znajduje potwierdzenia w danych, w tym kalkulacjach przygotowanych przez Ministerstwo Finansów.

Kluczowe zadania zagrożone

Zarząd Związku przypomina, że samorządy województw realizują zadania o strategicznym znaczeniu i wysokich kosztach. Należą do nich m.in. finansowanie regionalnego transportu kolejowego, rozwój infrastruktury drogowej o znaczeniu ponadlokalnym oraz prowadzenie podmiotów leczniczych.

Szczególne obawy budzi sytuacja w ochronie zdrowia. Zdaniem Zarządu brak współpracy między szczeblami samorządu oraz dalsze ograniczanie środków może pogłębić kryzys w systemie. Wykluczenie województw z mechanizmów wyrównawczych może dodatkowo osłabić zdolność reagowania na rosnące potrzeby zdrowotne.

Skutki dla całego systemu samorządowego

W stanowisku zostało podkreślone, że ograniczenie środków dla województw uderzy nie tylko w poziom regionalny. Może ono przełożyć się na mniejsze wsparcie kierowane do gmin i powiatów, a tym samym osłabić realizację polityk publicznych w skali lokalnej.

Zwrócono również uwagę, że to właśnie województwa w ostatnich latach realizowały zasadę solidarności w praktyce, zarządzając środkami unijnymi i kierując je zgodnie z potrzebami różnych części kraju.

Apel do rządu

Stanowisko zostało przekazane m.in. do premiera Donald Tusk, ministra finansów Andrzej Domański oraz współprzewodniczących Komisji Wspólnej.

Zarząd ZWRP podkreśla, że brak porozumienia w ramach Komisji oznacza brak wspólnego stanowiska samorządów w sprawie podziału rezerwy. Jednocześnie organizacja oczekuje korekty mechanizmu i uwzględnienia województw w podziale środków na 2026 rok – w sposób odpowiadający rzeczywistej skali ubytku dochodów.

Pełna treść stanowiska Zarządu Związku Województw RP: 

https://polskieregiony.pl/wp-content/uploads/2026/04/skan_Stanowisko-Zarzadu_podzial-rezerwy-z-art.-34-ustawy-o-dochodach-jst.docx.pdf